|
Nažalost, postoji previše kandidata koji se kvalifikuju za bliske i veoma ozbiljne krize. Nekoliko njih bi trebalo da budu visoko kotirane na svačijoj listi zainteresovanosti i zabrinutosti, jer predstavljaju bukvalne prijetnje ljudskom opstanku: povećanje vjerovatnoće izbijanja konačnog nuklearnog rata, i katastrofalno stanje u kojem se nalazi prirodna sredina. Ipak,da se fokusiramo na uža pitanja, na ona koja su sada od najvećeg značaja na Zapadu. Ovdje se misli najviše na Sjedinjene Američke Države, jer su one i najvažniji slučaj zbog svoje ogromne moći. Ali onoliko koliko se može konstatovati, Evropa nije mnogo drugačija.
Oblast od najvećeg značaja je Bliski istok, a razlog je: ogromne izvore energije Vašington je prije šezdeset godina prepoznao kao ''čudesni izvor strateške moći'', ''strateški najvažniju oblast svijeta'', i ''jednu od najvećih materijalnih nagrada u svjetskoj istoriji''. Kontrola nad ovom čudesnom nagradom od tada je bila primarni cilj politike SAD, i njeno dovođenje u pitanje je prirodno izazivalo ogromnu zabrinutost.
Godinama se stvarala lažna slika da prijetnja dolazi od Rusa, što je bio rutinski izgovor za nasilje i podrivačku djelatnost širom svijeta. U slučaju Bliskog istoka, ne moramo da uzimamo u obzir ovaj izgovor, s obzirom na to da je bio zvanično napušten. Kada je pao Berlinski zid, prva Bušova administracija kreirala je novu Nacionalnu Bezbjedonosnu Strategiju, objašnjavajući da će sve ići po starom, ali unutar novog retoričkog okvira. Masivni vojni kompleks još uvijek je neophodan, ali sada zbog ''tehnološke prefinjenosti vlasti Trećeg svijeta'' - što je makar bliže istini - primarna prijetnja, širom svijeta, je urođenički nacionalizam. Zvanični dokument dalje objašnjava da će cilj intervencionističkih snaga Sjedinjenih Američkih Država i dalje biti Bliski istok, gdje ''prijetnja američkim interesima'' koja zahtijeva intervenciju ''ne može biti pripisana Kremlju'', za razliku od decenije izmišljotina. Kao što je normalno, sve ovo prošlo je bez komentara.
Najozbiljniji trenutni problem u glavama američkog stanovništva je, za sada još uvijek, Irak. A neosporni pobjednik u takmičenju za zemlju koja se najviše plaši je Iran, ne zato što Iran realno predstavlja ozbiljnu prijetnju, već zbog bučne propagande vladinih medija. To je poznati obrazac. Najskoriji primjer je Irak. Invazija Iraka bila je praktično najavljena u septembru 2002. Kao što znamo, SAD-britanska invazija bila je već tajno u toku. Tog mjeseca, Vašington je pokrenuo veliku propagandnu kampanju, uz jeziva upozorenja od strane Kondolize Rajs i drugih da će sljedeća poruka od Sadama Huseina biti pečurkasti oblak u Nju Jorku. Tokom nekoliko nedjelja, baraž propagande vladinih medija Amerikance je potpuno izbacio iz međunarodnog spektra. Sadam je možda bio prezren skoro svuda, ali samo je u Sjedinjenim Državama većina stanovništva bila zastrašena od onoga što bi im on sutra mogao uraditi. Ne iznenađuje da je podrška ratu bila veoma u skladu sa takvim strahovima. To je bilo postignuto ranije, na nevjerovatne načine tokom Reganovih godina, a postoji i duga ranija istorija koja puno govori. Ali držimo se aktuelnog monstruma kojeg je izmajstorisao doktrinarski sistem, nakon par riječi o Iraku.
Postoji bujica komentara o Iraku, ali vrlo malo izvještaja. Novinari su uglavnom ograničeni na utvrđene oblasti u Bagdadu, ili su smješteni sa okupacionom vojskom. To nije zato što su kukavice ili lijeni, već zato što je jednostavno opasno da se bude na bilo kojem drugom mjestu. U prethodnim ratovima to nije bilo tako. Zaprepašćujuća je činjenica da su Sjedinjene Države i Britanija imali više problema u upravljanju Irakom nego nacisti u okupiranoj Evropi, ili Rusi u svojim istočnoevropskim satelitima, gdje su zemljama upravljali lokalni građani i bezbjedonosne snage, uz podignutu čeličnu pesnicu ukoliko bi nešto krenulo naopako, ali obično u pozadini. Nasuprot tome, Sjedinjene Države nisu bile u mogućnosti da uspostave poslušan klijentski režim u Iraku, u mnogo lakšim okolnostima.
Ostavljajući po strani doktrinarne naočale, pitanje je šta bi trebalo da bude urađeno u Iraku? Prije nego što odgovorimo, treba da nam budu jasni neki osnovni principi. Osnovni princip je da osvajač nema prava, samo odgovornosti. Prva odgovornost je plaćanje reparacija. Druga odgovornost je slijeđenje volje žrtava. Postoji zapravo i treća odgovornost: izvođenje kriminalaca pred sud, ali je ta obaveza tako udaljena od imperijalnog mentaliteta Zapadne kulture da ćemo je ostaviti po strani.
Odgovornost plaćanja reparacija Iračanima nije svedena samo na zločin agresije i njenih užasnih posljedica. Sjedinjene Države i Britanija dugo vremena su terorisale iračko stanovništvo. U skorijoj istoriji, obje vlade su snažno podržavale Sadam Huseinov teroristički režim tokom perioda njegovih najgorih zločina, i dugo nakon okončanja rata s Iranom. Iran je na kraju kapitulirao, uvidjevši da se ne može boriti sa Sjedinjenim Državama, koje su, do tada, otvoreno učestvovale u Sadamovoj agresiji - nešto što Iranci sigurno nisu zaboravili, čak i da zapadnjaci jesu. Odbacivanje istorije je uvijek zgodan stav za one koji drže batinu, ali njihove žrtve obično više vole da obrate pažnju na stvarni svijet. Nakon Iransko-iračkog rata, Vašington i London nastavili su da obezbjeđuju vojnu opremu svom prijatelju Sadamu, uključujući i sredstva za razvoj oružja za masovno uništenje i dostavne sisteme. Irački nuklearni inžinjeri su čak dovedeni u Sjedinjene Države zbog instrukcija za razvoj nuklearnog oružja 1989. godine, dugo nakon Sadamovih najgorih svireposti i iranske kapitulacije.
Odmah nakon Golfskog rata 1991. godine, Sjedinjene Države i Ujedinjeno Kraljevstvo vratili su se davanju podrške Sadamu, kada su ga efektivno ovlastili da koristi teško vojno naoružanje da bi potisnuo šiitski ustanak koji je mogao da zbaci tirana. Razlozi su bili javno razjašnjeni. Nju Jork Tajms je izvjestio da je postojao ''upadljivo jednoglasan pogled'', koji su dijelili Sjedinjene Države i njeni saveznici, Britanija i Saudijska Arabija, da ''koji god da su grijehovi iračkog vođe, on pruža Zapadu i regionu veću nadu za stabilnost njegove zemlje nego oni koji su pretrpili njegovu represiju''; termin ''stabilnost'' je šifra za ''izvršavanje naređenja''. Nju Jork Tajmsov glavni diplomatski dopisnik Tomas Fridman objasnio je da bi ''najbolji od svih mogućih svijetova'' za Vašington bila ''vojna hunta čelične pesnice'' koja bi upravljala Irakom na Sadamov način. Ali u nedostatku takve opcije, Vašington je morao da se zadovolji onim što je nakon toga najbolje: samim Sadamom. Nezamisliva opcija - tada i sada - je da bi Iračani trebalo da upravljaju Irakom nezavisno od Sjedinjenih Država.
Zatim su uslijedile ubitačne sankcije koje su nametnule Sjedinjene Država i Britanija, koje su ubile stotine hiljada ljudi, opustošile iračko građansko društvo, osnažile tirana, i natjerale stanovništvo da se osloni na njega da bi preživjelo. Sankcije su vjerovatno spasile Sadama sudbine drugih pakosnih tirana, nekih veoma uporedivih s njim, koji su bili zbačeni iznutra uprkos snažnoj podršci od strane Sjedinjenih Država i Ujedinjenog Kraljevstva sve do kraja njihove krvave vladavine: Čaušesku, Suharto, i paleta drugih, kojoj se nova imena stalno pridružuju. Ponovo, sve ovo je dosadna drevna istorija za one koji drže batinu, ali ne i za njihove žrtve, ili za ljude koji više vole da shvate svijet. Sve ove akcije, i mnoge druge, pozivaju na reparacije, na masivnom nivou, i odgovornost se proteže na druge takođe. Ali duboka moralno-intelektualna kriza imperijalne kulture spriječava bilo kakvu pomisao na takve teme kao što su ove.
Druga odgovornost je poslušnost prema volji stanovništva. Britanske i SAD ankete pružaju dovoljno dokaza o tome. Najskorije ankete otkrivaju da 87 procenata Iračana želi ''konkretan rok za povlačenje Sjedinjenih Država'', dok je 2005. godine to želilo 76 procenata. Sumnjam da bi neko pronašao uporedivu brojku u Evropi okupiranoj od strane nacista, ili istočnoj Evropi pod ruskom vladavinom.
Buš - i njegov sada bivši saradnik Bler i njihovi saradnici, ipak, tada su rekli da ne može biti roka za povlačenje. Taj stav dijelom odražava prirodnu mržnju moćnih prema demokratiji, često praćenu elokventnim pozivima na demokratiju. Pozivi na demokratiju postali su primarni nakon neuspjeha da se pronađe oružje za masovno uništenje u Iraku, tako da je morao da bude izmišljen novi motiv invazije. Predsjednik je najavio tu doktrinu, primivši veliko priznanje u novembru 2003, u Nacionalnoj Zadužbini za Demokratiju u Vašingtonu. Izjavio je da pravi razlog invazije nije Sadamov program naoružavanja, kao što su Vašington i London uporno tvrdili, već Bušova mesijanska misija razvoja demokratije u Iraku, Bliskom istoku, i drugdje. Mediji i istaknuti naučnici bili su duboko impresionirani, laknulo im je kada su otkrili da je ''oslobađanje Iraka'' možda ''najplemenitiji'' rat u istoriji, kao što su to najavili vodeći liberalni komentatori - osjećanje koje su ponavljali čak i kritičari, koji su zamjerali što bi ''plemeniti cilj'' mogao da bude veći od američkih i engleskih mogućnosti, a oni kojima nude ovaj divan poklon bi mogli biti suviše zaostali da bi ga prihvatili. Taj je zaključak bio potvrđen nekoliko dana kasnije SAD-ovim anketama u Bagdadu. Upitani zašto su Sjedinjene Države izvršile invaziju na Irak, neki su se složili s novom doktrinom pozdravljenom od strane zapadnih intelektualaca: 1 procenat se složio da je cilj bio promocija demokratije. Drugih 5 procenata reklo je da je cilj bila pomoć Iračanima. Većina ostalih je shvatila da su ciljevi bili očigledni,a koji se u čitavom društvu ne mogu spominjati - strateško-ekonomski ciljevi,kao kada je Rusija izvršila invaziju na Avganistan ili kada je Sadam izvršio invaziju na Kuvajt, ali koji se ne mogu pominjati kada su amerikanci u pitanju.
Ali odbacivanje narodne volje Iračana prevazilazi prirodan strah moćnika od demokratije. Jednostavno razmotrite politiku kojima bi nezavisni i manje ili više demokratski Irak vjerovatno težio. Iračani možda ne vole Iran, ali bi nesumnjivo više volili prijateljske odnose sa svojim moćnim susjedom. Šiitska većina već ima veze s Iranom i ide ka tome da ih ojača. Štaviše, čak i ograničen suverenitet u Iraku ohrabrio je napore surovo tretirane šiitske populacije preko granice, u Saudijskoj Arabiji, ka dobijanju osnovnih prava i možda autonomije. Tamo se nalazi većina nafte Saudijske Arabije.
Takvi razvoji bi mogli dovesti do oslobađanja šiitskog saveza koji bi kontrolisao najveće svjetske izvore energije a nezavisno od Vašingtona, što je najveća noćna mora Vašingtona - osim što bi moglo da bude još gore: savez bi mogao da ojača svoje ekonomske, i moguće čak vojne veze s Kinom. Sjedinjene Države mogu da zaplaše Evropu: kada Vašington lupi pesnicom o sto, vodeća evropska preduzeća se povlače iz Irana. Ali Kina ima tri hiljade godina dugu istoriju prezira prema varvarima: odbijaju da budu zastrašeni.
To je osnovni razlog strateške zabrinutosti Vašingtona od Kine: ne predstavlja ona vojnu pretnju, već predstavlja prijetnju nezavisnosti. Ako je ta prijetnja neprihvativa za male zemlje kao što su Kuba ili Vijetnam, sigurno je tako i za srce najdinamičnijeg ekonomskog regiona u svijetu, zemlju koja je upravo nadmašila Japan u posjedovanju svjetskih najvećih finansijskih zaliha i koja je svjetski najbrža rastuća ekonomija. Kineska ekonomija već je veličine dvije trećine od ekonomije Sjedinjenih Država, prema ispravnim mjerenjima, a ako trenutne stope rasta istraju, vjerovatno je da će tokom jedne decenije da se premosti i ta razlika - u apsolutnim terminima govoreći, ne po glavi stanovnika, naravno.
Kina je takođe centar Azijske Energetske Bezbjedonosne Mreže i Šangajske Kooperativne Organizacije, koje uključuju centralnoazijske zemlje, a od prije par nedjelja, pridružile su im se i Indija, Iran i Pakistan kao posmatrači, a uskoro vjerovatno i kao članovi. Indija poduzima značajne energetske projekte zajedno sa Kinom, a mogla bi da se pridruži i Energetskoj Bezbjedonosnoj Mreži. Iran bi isto mogao, ako dođe do zaključka da je Evropa toliko zastrašena od strane Sjedinjenih Država da ne može da se ponaša nezavisno. Ako se Iran okrene Istoku, naći će spremne partnere. Glavna konferencija o energiji koja je prije godinu i po dana bila u Teheranu okupila je vladine zvaničnike i učenjake iz Irana, Kine, Pakistana, Indije, Rusije, Egipta, Indonezije, Gruzije, Venecuele, i Njemačke, na kojoj je stvoren plan ogromnom gasovodnom sistemu za čitav region i takođe intenzivniji razvoj energetskih izvora. Bušov put u Indiju, i njegovo odobrenje indijskog programa za nuklearno naoružanje, dio je manevrisanja nad tim kako će se ove najveće globalne snage iskristalizovati. Suvereni i djelimično demokratski Irak bi mogao biti još jedan doprinos razvoju koji ozbiljno prjeti globalnoj hegemoniji SAD, tako da ne iznenađuje što je Vašington pokušavao na sve načine da spriječi takav ishod, uz pomoć ''nosioca koplja za američki mir (pax americana)'', kako je Blerova Britanija opisana od strane Michael MccGwire u Britanskoj vodećoj novini za međunarodne poslove.
Ako bi Sjedinjene Države bile primorane da dodjele neki stepen suvereniteta Iraku, i ako bi, usljed toga, bilo koja od ovih posljedica nastala, vašingtonski planeri bi se suočili sa kolapsom jednog od svojih najvećih ciljeva u međunarodnoj politici još od Drugog svjetskog rata, kada su Sjedinjene Države smijenile Britaniju s prestola svjetski najdominantnije sile, a to je kontrola ''strateški najvažnijih oblasti svijeta''. Ono što je najvažnije u planovima je kontrola, a ne pristup, što je bitna distinkcija. Sjedinjene Države slijedile su istu politiku mnogo prije nego što su se oslonile na kap bliskoistočne nafte, i nastavile bi da to rade čak i da se oslone na solarnu energiju. Takva kontrola daje Sjedinjenim Državama ''moć veta'' nad njenim industrijskim rivalima, kako su objasnili uticajni planeri u ranom post-ratnom periodu, i ponovili u vezi s Irakom: uspješno osvajanje Iraka dalo bi Sjedinjenim Državama ''presudnu moć'' nad svojim industrijskim rivalima, Evropi i Aziji, kako je istakao Zbignjev Bžežinski, važna osoba u strateškom planiranju.Dik Čejni rekao je istu stvar, opisujući kontrolu nad izvorima nafte kao ''alatke zastrašivanja i ucjene'' - kada ga drugi upotrijebljavaju. Nastavio je da prisiljava diktatore centralne Azije, vašingtonske modele demokratije, da se slože s cjevovodnom konstrukcijom koja osigurava da alati zastrašivanja ostanu u rukama Vašingtona.
Misao ni na koji način nije originalna. U zoru naftnog doba, skoro prije devedeset godina, britanski prvi ministar ratne mornarice, Volter Hjum Lond (Walter Hume Lond), objasnio je da ''ako obezbjedimo zalihe nafte koja je sada u svijetu na raspolaganju, možemo da radimo šta god hoćemo''. Vudro Vilson (Woodrow Wilson) je takođe razumio ovu suštinsku poentu. Vilson je istjerao Britaniju iz Venecuele, koja je do 1928. godine postala svjetski vodeći izvoznik nafte, i postavio SAD kompanije. Da bi ostvario ovaj cilj, Vilson i njegovi nasljednici podržavali su zlobnog i korumpiranog diktatora Venecuele i osigurali da on zabrani koncesije Britaniji. U međuvremenu, Sjedinjene Države nastavljale su da zahtijevaju - i obezbjeđuju - prava na naftu na Bliskom Istoku, gdje su Britanci i Francuzi bili u vođstvu.
Mogli bi da dodamo da ovi događaji ilustruju stvarno značenje ''vilsonovskog idealizma'' kojem se divi zapadna intelektualna kultura, i da takođe pokazuju stvarno značenje ''slobodne trgovine'' i ''otvorenih vrata''. Ponekad je to i zvanično potvrđeno. Kada je globalni poredak nakon Drugog svjetskog rata bio oblikovan u Vašingtonu, memorandum Stejt Dipartmenta o SAD naftnoj politici pozivao je na očuvanje apsolutne kontrole nad izvorima zapadne hemisfere ''spojene sa navaljivanjem na princip `otvorenih vrata`, tj. jednake šanse za kompanije Sjedinjenih Država u novim oblastima''. To je korisna ilustracija ''stvarno postojeće doktrine slobodnog tržišta'': ono što imamo, čuvamo, zatvarajući pristup drugima; ono što još uvek nemamo, uzimamo, vođeni principom ''otvorenih vrata''. Sve ovo ilustruje jednu veoma značajnu teoriju međunarodnih odnosa, Tukididovu maksimu: snažni rade kako mogu, a slabi pate kako moraju.
S pogledom na Irak danas, priča o izlaznoj strategiji znači veoma malo osim ako se ne suprotstavimo ovim realnostima. Kako će se vašingtonski planeri suočiti sa ovim problemima nimalo nije jasno. A suočavaju se sa sličnim problemima i drugdje. Obavještajne projekcije za novi milenijum tvrdile su da je prirodna stvar da će Sjedinjene Države kontrolisati bliskoistočnu naftu, ali da bi se one oslonile na stabilnije zalihe Atlantskog bazena: zalihe diktatura u zapadnoj Africi i zalihe na zapadnoj hemisferi. Ali Vašingtonska postratna kontrola Južne Amerike, od Venecuele do Argentine, ozbiljno erodira. Dva glavna instrumenta kontrole bila su nasilna i ekonomska gušenja, ali svako oružje gubi svoju efikasnost. Posljednji pokušaj finansiranja vojnog puča odigrao se 2002. godine, u Venecueli, ali Sjedinjene Države morale su da odstupe kada je vlada kojoj su pomogle da dođe na vlast bila ubrzo zbačena od strane narodnog otpora, i tada je bio metež u Latinskoj Americi, gdje se demokratija shvata mnogo ozbiljnije nego na Zapadu a zbacivanje demokratski izabrane vlade više ne biva nijemo prihvaćeno. Ekonomske kontrole takođe erodiraju. Južnoameričke zemlje otplaćuju svoje dugove MMF-u - koji je u suštini izdanak ministarstva finansija SAD. Što je još strašnije za Vašington, ove zemlje su pomagane od Venecuele. Predsjednik Argentine izjavio je da bi se zemlja ''otarasila MMF-a''. Rigorozna privrženost pravilima MMF-a dovela je do ekonomske katastrofe, od koje se zemlja oporavila radikalno kršeći pravila. Brazil je takođe morao da se otarasi MMF-a, a Bolivija će vjerovatno to isto da uradi, ponovo potpomognuta od strane Venecuele. Ekonomske kontrole SAD ozbiljno slabe.
Glavna briga Vašingtona je Venecuela, vodeći proizvođač nafte na zapadnoj hemisferi. Odjeljenje za Energiju SAD-a procjenjuje da bi njene zalihe mogle biti veće od zaliha Saudijske Arabije, ako cijena nafte ostane dovoljno visoka da bi eksploatacija njene skupe ekstra-teške nafte postala profitabilna. Ekstremno SAD neprijateljstvo i subverzije ubrzale su Venecuelanski interes za unošenje raznolikosti u izvoz i investicije, a Kina je više nego voljna da prihvati priliku, kao što je voljna i u slučaju drugih bogatstava - bogatih latinoameričkih izvoznika. Najveće gasne rezerve u Južnoj Americi su u Boliviji, koja sada slijedi isti put kao Venecuela. Obje zemlje predstavljaju problem za Vašington i u drugim pogledima. One imaju narodno izabrane vlade. Venecuela je prva u Latinskoj Americi u podršci izabranoj vladi, koja se brzo uvećava proteklih par godina pod Čavezom. On je žestoko omražen u Sjedinjenim Državama zbog svoje nezavisnosti i ogromne narodne podrške. U Boliviji su se održali takvi demokratski izbori kakvi su na Zapadu skoro nepojmljivi. Bilo je ozbiljnih pitanja koje je populacija razumjela veoma dobro, i postojala je aktivna participacija opšte populacije, koja je izabrala nekoga iz svojih redova, iz urođeničke većine(Evo Morales). Demokratija je uvijek zastrašujuća za centre moći, posebno kada je mnogo više od puke formalnosti i obuhvata stvarnu suštinu.
Komentari o onome što se dešava otkrivaju pravu prirodu strahova. Londonski Fajnenšl Tajms upozorio je da bolivijski predsjednik Evo Morales postaje sve više ''diktatorski'' i ''nedemokratski''. Ovo je ozbiljna briga za zapadne vlasti, koje su svuda posvećene slobodi i demokratiji. Dokaz svog diktatorskog stava i udaljavanja od demokratskih principa je da je poslušao volju 95 procenata stanovništva i nacionalizovao bolivijske izvore gasa, i takođe stekao popularnost rezanjem javnih plata i eliminisanjem korupcije. Moralesova politika sve više liči na politiku zastrašujućeg vođe Venecuele. Kao da popularnost Čavezove izabrane vlade nije bila dovoljan dokaz da je on antidemokratski diktator, on pokušava da na Boliviju proširi iste programe koje ustanovljava u Venecueli: pomažući ''bolivijsku akciju suzbijanja nepismenosti i plaćanja hiljada kubanskih doktora koji su tamo poslati na rad'' među siromašne, da citiramo žalopojku Fajnenšl Tajmsa.
Strategija za Nacionalnu Bezbjednost Bušove administracije, objavljena marta 2006, opisuje Kinu kao najveću dugoročnu prijetnju globalnoj dominaciji SAD-a. Prijetnja nije vojna, već ekonomska. Dokumenti upozoravaju da kineske vođe ne samo što ''proširuju trgovinu, već se ponašaju kao da nekako mogu da ''zaključaju'' energetske izvore širom svijeta, i žele da upravljaju tržištima umjesto da ih otvaraju''. Na sastancima SAD i Kine u Vašingtonu predsjednik Buš upozorio je predsjednika Hu Jintaoa da ne pokušava da ''zaključa'' globalne zalihe. Buš je osudio kinesko oslanjanje na Sudan, Burmu i Iran za naftu, optužujući Kinu da se protivi slobodnoj trgovini i ljudskim pravima - za razliku od Vašingtona, koji uvozi samo iz čisto demokratskih zemalja koje obožavaju ljudska prava, kao što su Ekvatorijalna Gvineja, jedna od najsvirepijih afričkih diktatura, Kolumbija, koja do sada ima najgori dosije u Latinskoj Americi po pitanju poštovanja ljudskih prava, države centralne Azije, i druge uzore vrline. Nijedna osoba vrijedna poštovanja ne bi optužila Vašington za ''zaključavanje'' globalnih zaliha, kad vrši svoju tradicionalnu politiku ''otvorenih vrata'' i čiste agresije da bi osigurao svoju dominaciju globalnim energetskim zalihama, čvrsto držeći ''alat zastrašivanja i ucjene''. Zanimljivo je da, vjerovatno, ništa od ovoga ne izaziva podsmijeh na Zapadu, pa čak i ostane neprimjećeno.
Vodeća priča u Nju Jork Tajmsu o sastanku Buša i Hua izvjestila je da ''kineski apetit za naftom takođe utiče na njen odnos prema Iranu. Pitanje [kineskog napora ''da zaključa'' globalne zalihe] vrlo vjerovatno će postati vrhunac bavljenja Iranom'', gdje je kineski naftni gigant u državnom vlasništvu potpisao ugovor težak 70 biliona dolara za razvoj Iranskog ogromnog Yadavaran naftnog polja. To je ozbiljna stvar, sačinjena od kineskog miješanja čak i u Saudijsku Arabiju, SAD klijentu još od kada su Britanci istjerani odatle tokom Drugog svjetskog rata. Ova veza je sada ugrožena rastućim ekonomskim i čak vojnim vezama između Kine i kraljevstva Saudijske Arabije,kineskog najvećeg trgovinskog partnera u zapadnoj Aziji i sjevernoj Africi - što je možda budući dokaz kineskog nedostatka obzira prema demokratiji i ljudskim pravima. Kada je predsjednik Hu posjetio Vašington, nije pozvan na državnu večeru, u iskalkulisanoj uvredi. On je veselo uzvratio, odlaskom direktno u Saudijsku Arabiju, ozbiljnim šamarom Vašingtona koji sigurno nije pogrešno shvaćen.
Ova je najogoljenija skica relevantnog globalnog konteksta nad onim šta treba da se uradi u Iraku. Ali ove kritične stvari su jedva spomenute u debati o problemu od najveće važnosti za Amerikance. One su zabranjene rigidnom doktrinom. Neprihvatljivo je pripisivati racionalno strateško-ekonomsko mišljenje nečijoj državi, koja mora biti vođena dobroćudnim idealima slobode, pravde, mira, i drugih divnih stvari. To ponovo dovodi do veoma ozbiljne krize u zapadnoj intelektualnoj kulturi, što naravno nije jedinstveno u istoriji, ali sa veoma opasnim nagovještajem.
Možemo biti sigurni da ove stvari, iako isključene iz javne diskusije, privlače pažnju planera. Vlade obično smatraju svoje stanovništvo glavnim neprijateljem, i drže ih u neznanju o onome što im se dešava i što se planira za njih. Ipak, možemo da nagađamo. Jedno razumno nagađanje je da vašingtonski planeri tragaju za podsticanjem secesionističkih pokreta koje Sjedinjene Države onda mogu da ''brane'' od matične zemlje. U Iranu, glavni izvor nafte nalazi se u arapskoj oblasti, pored Zaliva, iranskog Kuzestana - i svakako postoji Ahwazi oslobodilački pokret nepoznatog porijekla, koji zahtijeva poštovanje nepreciziranih prava na autonomiju. U blizini, Irak i Zalivske države obezbjeđuju bazu za intervencije vojske SAD-a.
Prisustvo SAD vojske u Latinskoj Americi značajno raste. U Venecueli, naftni izvori su koncentrisani u Zulia regiji, u blizini Kolumbije, jedinoj pouzdanoj bazi u regionu, oblasti koja je antičavezovska i već ima autonomaški pokret, ponovo nepoznatog porijekla. U Boliviji, izvori gasa nalaze se u bogatim istočnim oblastima kojima dominira elita evropskog porijekla koja se ogorčeno protivi vladi izabranoj od urođeničke većine.Obližnji Paragvaj je još jedan od par preostalih pouzdanih baza vojske SAD-a. Potpuna vojna i policijska pomoć sada prevazilazi ekonomsku i socijalnu pomoć, što je iznenadni preokret obrasca koji je važio tokom Hladnog rata. SAD vojska sada ima više ljudstva u Latinskoj Americi od većine glavnih civilnih federalnih agencija zajedno, što je ponovo oštra promjena u odnosu na ranije godine. Nova misija je borba protiv ''radikalnog populizma'' - termin koji se obično koristi za nezavisni nacionalizam koji ne izvršava naređenja. Vojna obuka pomjerena je iz Stejt Dipartmenta u Pentagon, lišivši je uslovljenosti ljudskim pravima i demokratijom pod nadzorom kongresa - koja je uvijek bila slaba, ali je imala nekog efekta koji je ograničavao nasilje.
Sjedinjene Države su globalna sila, i njihova politika ne bi trebalo da bude posmatrana izolovanije od politike britanskog carstva. Da se vratimo pola vijeka nazad, Ajzenhauerova administracija identifikovala je tri glavna problema: Indoneziju, Sjevernu Afriku, i Bliski istok - sve naftne proizvođače, i sve islamske. U svim slučajevima, zabrinjavao je nezavisni nacionalizam. Okončanje francuske vladavine u Alžiru riješilo je sjevernoafrički problem. U Indoneziji, Suhartov puč 1965. godine otklonio je prijetnju nezavisnosti pomoću ogromnog masakra, koji je CIA poredila sa zločinima Hitlera, Staljina, i Maoa. ''Nevjerovatna masovna klanica'', kako je to opisao Nju Jork Tajms, dočekana je na Zapadu uz neskrivenu euforiju i olakšanje.
Vojni puč je uništio jedinu političku partiju sa masovnom podrškom, partiju siromašnih, izmasakrirao je veliki broj seljaka bez zemlje, i otvorio zemlju za zapadnu eksploataciju njenih bogatih resursa, dok ogromna većina stanovništva pokušava da preživi bijedu. Dvije godine kasnije, glavni problem na Bliskom istoku je riješen kada je Izrael uništio Naserov režim, koji su mrzile i Sjedinjene Države i Britanija, koje su se plašile da bi sekularne nacionalističke sile mogle da zahtijevaju upravljanje ogromnim energetskim izvorima regiona radi unutrašnjeg razvoja. Par godina ranije, SAD-ova obavještajna služba upozorila je na narodno osjećanje da je nafta ''nacionalna očevina'' iskorišćavana od Zapada nepravednim aranžmanima nametnutim silom. Izraelska služba Sjedinjenim Državama, njegovom saudijskom savezniku, i energetskim korporacijama potvrdile su sud američkih obavještajaca 1958. godine da je ''logička posljedica'' protivljenja arapskom nacionalizmu oslanjanje na Izrael kao ''jedinu snažnu prozapadnu silu na Bliskom istoku'', ne računajući Tursku, koja je uspostavila blizak vojni savez sa Izraelom 1958, unutar strateškog okvira SAD-a.
Savez SAD-a i Izraela, jedinstven u svjetskim poslovima, datira od izraelskog vojnog osvajanja iz 1967. godine, pojačanog 1970. godine, kada je Izrael zabranio moguću sirijsku intervenciju u Jordanu da bi zaštitio Palestince koji su bili masakrirani tokom Crnog Septembra. Takva intervencija Sirije je u Vašingtonu smatrana prijetnjom njegovom savezniku Jordanu, i, što je važnije, proizvođačima nafte koji su bili klijenti Vašingtona. Američka pomoć Izraelu se učetvorostručila. Obrazac je dobrim dijelom ostao isti, proširujući se na drugorazredne izraelske usluge SAD-ovoj vlasti izvan Bliskog istoka, posebno u Latinskoj Americi i južnoj Africi. Sistem dominacije je dobro funkcionisao za ljude koji su bili od značaja. Profiti energetskih korporacija krše sve rekorde. Visokotehnološka (uključujući i vojnu) industrija ima unosne veze sa Izraelom, kao i glavne finansijske institucije, a Izrael praktično služi kao vojna baza u blizini obale i za snabdjevanje opremom i treningom. Neko bi mogao da tvrdi da bi drugačije politike bile djelotvornije za koncentraciju domaće vlasti koja većim dijelom determiniše politiku, ali izgleda da oni ove aranžmane smatraju veoma podnošljivim. Da nije tako, lako su mogli da ih ponište. A, ustvari, kada postoje konflikti između SAD-ove i izraelske državne vlasti, Izrael se, naravno, povuče; izvoz vojne tehnologije u Kinu je primjer, kad je Bušova administracija skrenula sa svog puta da bi ponizila Izrael zato što je u početku bio nerad da slijedi naređenja ''šefa nazivanog 'partnerom' '', kako je SAD nazvao Aluf Ben, izraelski komentator.
Razmotrimo sad Iran i njegov nuklearni program. Do 1979. godine, Vašington je snažno podržavao ovaj program. Tokom ovih godina, naravno, brutalni tiranin, postavljen američkim i britanskim vojnim pučem, koji je zbacio iransku parlamentarnu vladu, vladao je Iranom. Danas je standardna tvrdnja da Iran nema potrebe za nuklearnom centralom, te stoga mora da želi da sprovede tajni program za naoružanje. Henri Kisindžer je objasnio da ''za velikog proizvođača nafte kao što je Iran, nuklearna energija je rasipnička upotreba resursa''. Kao državni sekretar prije trideset godina, Kisindžer je smatrao da će ''uvođenje nuklearne centrale biti korisno i za rastuće potrebe iranske ekonomije i za oslobađanje preostalih naftnih rezervi za eksport ili konverziju u petrohemiju'', a Sjedinjene Države su djelovale da pomognu šahovim naporima. Dik Čejni, Donald Ramsfeld, i Paul Volfovic, vodeći planeri druge Bušove administracije, naporno su radili da bi šahu obezbjedili ''kompletan'' 'ciklus nuklearnog goriva' - reaktore koji se pune i regenerišu fisioni materijal sami od sebe. To je upravo mogućnost koju danas trenutna administracija pokušava da zabrani Iranu. SAD univerziteti su obezbjeđivali obuku iranskim nuklearnim inžinjerima, nesumnjivo uz odobrenje Vašingtona, ako ne i na njegovu inicijativu; uključujući, na primjer Masačusetski Institut za Tehnologiju, uprkos velikom studentskom protivljenju. Kisindžer je bio upitan za svoj preokret, a on je odgovorio svojom uobičajenom iskrenošću: ''Tada su bili saveznička zemlja''. Stoga su prije 1979. godine imali iskrenu potrebu za nuklearnom energijom, ali danas je nemaju.
Iranski nuklearni programi, koliko je poznato, potpadaju pod član 4. Sporazuma o neširenju (NPT), koji državama koje nemaju nuklearno oružje daje pravo da proizvode gorivo za nuklearnu energiju. Bušova administracija, ipak, tvrdi da bi član 4. trebalo ojačati. Kada je NPT stupio na snagu 1970. godine, postojao je ogroman jaz između proizvodnje goriva za energiju i za nuklearno naoružanje. Ali sa sadašnjom tehnologijom, taj jaz je sužen. Ipak, bilo kakva revizija člana 4. trebalo bi da osigura nesmetan pristup upotrebi u nevojničke svrhe, u skladu sa početnim sporazumom. Razuman prijedlog iznio je Mohamed ElBaradej, šef Međunarodne Atomske Energetske Agencije: da čitava proizvodnja i obrada materijala koji se može upotrijebiti za oružje bude pod međunarodnom kontrolom, sa ''uvjerenjem da legitimni korisnici mogu da uzmu svoje zalihe''. To bi trebalo da bude prvi korak, predložio je, prema punoj primjeni rezolucije UN iz 1993. godine koja poziva na Sporazum o Prekidu Proizvodnje Fisilnog Materijala (ukratko nazvan FISSBAN) koji zabranjuje proizvodnju fisionog materijala od strane pojedinačnih država. ElBaradejev prijedlog je propao. Političko vođstvo SAD-a, prema sadašnjem stavu, nikada ne bi pristalo na ovo povjeravanje suvereniteta. Do danas, ElBaradejev prijedlog je prihvaćen samo od jedne države: Irana, februara 2006. To sugerira jedan način da se razriješi trenutna kriza - ustvari, daleko ozbiljnija kriza: nastavak proizvodnje fisilnog materijala od strane pojedinačnih država vrlo vjerovatno može da osudi čovječanstvo na destrukciju.
Vašington se takođe naporno protivi FISSBAN sporazumu, kojeg stručnjaci smatraju ''najfundamentalnijim prijedlogom za kontrolu nuklearnog naoružanja''. Uprkos protivljenju SAD, u novembru 2004, UN-ov Komitet za razoružavanje glasao je u korist FISSBAN-a. Glasanje je bilo 147 prema 1, uz dva uzdržana: Izrael i Britaniju. Britanski ambasador Džon Frimen je objasnio da Britanija podržava sporazum, ali da ne može da glasa za ovu verziju, jer, kako je rekao, ona ''unosi razdor u međunarodnu zajednicu'' - razdor od 147 prema 1.
Stekli smo uvid koliko se vrijednuje preživljavanje ljudske vrste prema prioritetima vođstva najmoćnije sile i njenih nosača koplja.
2004. godine Evropska Unija (EU) i Iran došli su do sporazuma oko nuklearnog pitanja: Iran se složio da privremeno suspenduje svoje legalne aktivnosti na obogaćivanju uranijuma, a EU se složila da Iranu pruži ''čvrsta obećanja povodom bezbjedonosnih pitanja''. Kako svako razumije, fraza ''bezbedonosna pitanja'' odnosi se na veoma uvjerljive prijetnje SAD-a i Izraela i pripreme za napad na Iran. Ove prijetnje, ozbiljna kršenja povelje UN, nisu mala stvar za zemlju koja je pedeset godina bez prekida bila terorisana od strane globalne supersile, koja sada okupira zemlje na iranskim granicama, a da ne spominjemo klijentsku državu koja je regionalna supersila.
Iran se držao svog dijela sporazuma, ali je EU, pod pritiskom SAD, odbacila svoja obećanja. Iran je, na kraju, i sam napustio sporazum. Verzija koja se više dopada Zapadu je da Iran prekrši sporazum, dokazujući time da je ozbiljna prijetnja svijetskom redu.
U maju 2003. godine, Iran je ponudio SAD-u da razgovaraju o velikom broju bezbjedonosnih pitanja, ali su SAD odbile, preferirajući da slijede isti kurs kao sa Sjevernom Korejom. U januaru 2001. godine, po dolasku na vlast, Bušova administracija povukla je ''ne-neprijateljske namjere'' u ranijim sporazumima i nastavila da izdaje ozbiljne prijetnje, dok je istovremeno napustila obećanja o snabdijevanju naftom i nuklearnim reaktorom. Kao odgovor, Sjeverna Koreja se vratila razvijanju nuklearnog naoružanja, korijenima još jedne aktuelne krize. Sve predvidivo, i predviđeno.
Postoje načini da se ublaže i vjerovatno okončaju ove krize. Prvi je opoziv prijetnji koje praktično požuruju Iran (i Sjevernu Koreju) da razviju nuklearno naoružanje. Jedan od izraelskih vodećih vojnih istoričara, Martin van Creveld, napisao je da ako Iran ne razvija nuklearno naoružanje, onda su iračani ''ludi'', odmah nakon što je Vašington pokazao da će napasti svakog koga poželi dok god zna da se ne mogu braniti. Dakle, prvi korak prema okončanju krize bio bi opoziv prijetnji koje vrlo vjerovatno mogu da dovedu do toga da potencijalne mete budu zastrašene - kada nuklearno naoružanje ili teror postaju jedine opcije.
Drugi korak bi bilo udruživanje sa drugim naporima ka reintegraciji Irana u globalnu ekonomiju. Treći korak bi bilo pridruživanje ostatku svijeta u prihvatanju FISSBAN sporazuma, i pridruživanje Iranu u prihvatanju prijedloga ElBaradeja, ili nekog sličnog - i ponavljam da ovo pitanje prevazilazi Iran, i dostiže nivo pitanja ljudskog preživljavanja. Četvrti korak bi bio pridržavanje članu 4. NPT-a, koji obavezuje nuklearne države da preduzmu napore ''dobre volje'' ka eliminaciji nuklearnog naoružanja, što je zakonska obaveza, kako je to odlučio Svijetski sud. Nijedna od država sa nuklearnim naoružanjem nije se držala obaveze, ali su SAD daleko vodeće u njenom prekršavanju - što je opet ozbiljna prijetnja za ljudski opstanak. Čak bi i koraci u ovom pravcu ublažili nadolazeću krizu sa Iranom. Iznad svega, važno je voditi računa o riječima Mohameda ElBaradeja: ''Ne postoji vojno riješenje ove situacije. To je nepojmljivo. Jedino trajnije rešenje je ono do kojeg se dođe pregovorima''. A ono je unutar domašaja. Slično iračkom ratu: ratu protiv Irana izgleda da se protive vojska i SAD-ova obavještajna služba, ali bi mogao da bude pokrenut od civilnih planera Bušove administracije: Čejnija, Ramsfelda, Rajsove, i nekolicine drugih, koji su neobično opasna skupina čak i kad nisu u administraciji.
Postoji veliko slaganje među istaknutim strateškim analitičarima da je mogućnost nuklearnog rata velika, i da se može eliminisati mjerama koje su poznate i, u stvari, zakonski obavezne. Ako se takve mjere ne preduzmu, analitičari upozoravaju da je ''nuklearna razmjena na kraju neizbježna'', da se možda susrećemo sa ''primjetnim rizikom potpunog uništenja'', ''armagedonu koji smo sami stvorili''. Prijetnje se dobro razumiju, i one se svjesno povećavaju. Invazija na Irak je samo najflagrantniji primjer.
Klintonovi vojni i obavještajni planeri pozivali su na ''dominiranje svemirom vojnim operacijama kako bi se zaštitili interesi i investicije SAD-a'', na način na koji su vojske i mornarice radile ranijih godina, ali sada sa jedinim vladarem, koji mora da razvije ''u svemiru locirano oružje za napad koje bi omogućilo primjenu precizne sile iz, ka, i kroz svemir''. Takve mjere će biti potrebne, kažu, jer će ''globalizacija svijetske ekonomije'' dovesti do ''širenja ekonomskih podjela'' zajedno sa ''produbljivanjem ekonomske stagnacije, političke nestabilnosti, i kulturnog otuđenja'', a time i do nemira i nasilja ''onih koji nemaju'', što će najviše biti upereno protiv SAD-a. Sjedinjene Države stoga mora da budu spremne da isplaniraju ''precizan udar iz svemira kao protivudar svjetski raširenoj proliferaciji oružja za masovno uništenje''. To je vjerovatno posljedica preporučenih vojnih programa, kao što je i ''širenje podjela'' anticipirana posljedica specifične verzije međunarodnih integracija, koja se pogrešno naziva ''globalizacijom'' i ''slobodnom trgovinom'' u doktrinarnom sistemu.
Oba termina su propagandna, ne opisna. Termin ''globalizacija'' se koristi za specifičan oblik međunarodnih ekonomskih integracija, dizajnirane u interesu dizajnera: multinacionalnih korporacija i nekolicine moćnih država s kojim su one blisko povezane. Za suprotan oblik globalizacije zalažu se grupe koje daleko bolje predstavljaju svjetsko stanovnišvo, masovni globalni pokreti za pravdu, koji vode porijeklo sa Juga, a sada su udružene sa sjevernim narodnim organizacijama i sreću se godišnje na Svjetskom socijalnom forumu, koji je izlegao mnoge regionalne i lokalne socijalne forume, koji su se koncentrisali na svoja sopstvena pitanja ali unutar istog okvira. Globalni pokreti za pravdu su potpuno nov fenomen, možda klice onakve vrste internacionale kakvoj su se nadali radnički pokreti i ljevica još od svog savremenog nastanka. Oni se nazivaju ''antiglobalizacijom'' u vladajućim doktrinarnim sistemima, jer tragaju za oblikom globalizacije orijentisanim ka interesu ljudi, ne koncentrisanim ekonomskim vlastima - i nažalost, oni su često usvajali ovu smiješnu terminologiju.
Zvanična globalizacija je posvećena tzv. neoliberalizmu, takođe veoma varljivom terminu: režim nije nov, i nije liberalan. Neoliberalizam je, u suštini, politika silom nametnuta kolonijama još od osamnaestog vijeka, dok su trenutno bogate zemlje radikalno narušile ova pravila, uz ekstenzivno oslanjanje na državnu intervenciju u ekonomiji i pribjegavanje mjerama koje su sada zabranjene u međunarodnom ekonomskom poretku. Tako je bilo sa Engleskom i zemljama koje su slijedile njen put protekcionizma i državne intervencije, uključujući Japan, zemlju Juga koja je izbjegla kolonijalizam i zemlja koja se industrijalizovala. Ove činjenice su široko priznate od strane ekonomskih istoričara.
Poređenje Sjedinjenih Država i Egipta u ranom 19. vijeku je jedna od mnogih prosvjetljujućih ilustracija presudne uloge suvereniteta i državne intervencije u ekonomskom razvoju. Oslobodivši se britanske vladavine, Sjedinjene Države su bile u mogućnosti da usvoje mjere državne intervencije u britanskom stilu, i razviju se. U međuvremenu, britanska vlast je bila u mogućnosti da zabrani nešto slično u Egiptu, udružujući se sa Francuskom da bi nametnula Lord Palmerstonovu doktrinu da ''nikave ideje o poštenju prema Mehemetu Aliju ne smiju da stoje na putu tako velikog i vrhovnog interesa'' kao što je spriječavanje konkurencije u istočnom Mediteranu. Palmerston je izrazio svoju ''mržnju'' prema ''neukom varvaru'' koji se usudio da krene ka ekonomskom razvoju. Istorijske uspomene odjekuju kada, danas, Britanija i Francuska, zarad Sjedinjenih Država, zahtjevaju da Iran povuče sve svoje aktivnosti u vezi sa nuklearnim i raketnim programima, uključujući i istraživanja i razvoj, kako bi nuklearna energija bila zabranjena. Takođe možemo da se prisjetimo da su Francuska i Britanija odigrale presudnu ulogu u razvoju izraelskog nuklearnog arsenala. Imperijalni senzibiliteti su svakako delikatni.
Da je imao suverenitet, Egipat bi možda doživio industrijsku revoluciju u 19. vijeku. Imao je mnoge prednosti koje su imale SAD, osim nezavisnosti, koja je omogućila Sjedinjenim Državama da nametnu veoma visoke carine da bi zabranile superiornu britansku robu (tekstil, čelik, i drugu). Sjedinjene Države, ustvari, postale su svjetski lider u protekcionizmu sve do Drugog svjetskog rata, kada je njihova ekonomija toliko pregazila svačiju da je ''slobodna konkurencija'' bila podnošljiva. Nakon rata, masivno oslanjanje na dinamični državni sektor postalo je centralna komponenta ekonomije SAD, čak i više nego što je bila prije, nastavljajući s tim sve do sada. I Sjedinjene Države ostaju posvećene protekcionizmu kad god je to moguće. Najekstremniji protekcionizam je bio tokom Reganovih godina - praćen, kao i obično, elokventnim odama liberalizmu, za druge. Regan je praktično udvostručio protektivne barijere, i takođe posegao za čestom spravom, Pentagonom, da bi savladao neuspjehe u upravljanju i ''reindustrijalizaciji Amerike'', što je bio slogan biznis novina. Štaviše, visoki nivoi protekcionizma ugrađeni su u tzv. ''sporazume o slobodnoj trgovini'', dizajnirane da zaštite moćne i privilegovane, na tradicionalni način.
Isto važi i za britansko flertovanje sa ''slobodnom trgovinom'' jedan vijek ranije, kada su 150 godina protekcionizma i državne intervencije načinili Britaniju daleko najmoćnijom ekonomijom u svijetu, slobodna trgovina je ličila na opciju, s obzirom na to da je igralište bilo ''nagnuto'' u pravom smjeru, za prilagođavanje poznate metafore. Ali su Britanci i dalje obezbjeđivali svoje opklade od gubitka. Nastavili su da se oslanjaju na zaštićeno tržište, državnu intervenciju, i takođe uređaje koje ekonomski istoričari nisu razmatrali. Jedno takvo tržište bilo je svjetsko najspektakularnije preduzeće za trgovinu drogom, dizajnirano da prodre na kinesko tržište, i takođe stvarajući profite koji su finansirali britansku ratnu mornaricu, administraciju pokorene Indije, i kupovinu američkog pamuka - goriva industrijske revolucije. Američka proizvodnja pamuka se takođe zasnivala na radikalnoj državnoj intervenciji: ropstvu, zatiranju urođeničkog stanovništva, i vojnom osvajanju - skoro polovine Meksika, da spomenemo jedan primjer važan za trenutne vijesti. Kada Britanija više nije mogla da se takmiči s Japanom, odsjekla je carstvo 1932. godine, a pratile su je i druge imperijalne sile, što je suštinski dio pozadine Drugog svjetskog rata. Istina o slobodnoj trgovini i ekonomskom razvoju ima samo ograničenu sličnost sa ispovjedanim doktrinama.
Kroz modernu istoriju, demokratija i razvoj imali su zajedničkog neprijatelja: gubitak suvereniteta. U svijetu država, istina je da opadanje suvereniteta iziskuje opadanje nade u demokratiju, i opadanje sposobnosti da se vodi socijalna i ekonomska politika. To zauzvrat šteti razvoju, što je zaključak potvrđen od strane vijekova ekonomske istorije. Rad ekonomskog istoričara M. Šahida Alama je posebno prosvjetljujući u ovom pogledu. Prema trenutnoj terminologiji, nametnuti režimi se nazivaju neoliberalnim, pa je pošteno reći da je neoliberalizam zajednički neprijatelj demokratije i razvoja. Uzimajući u obzir razvoj, može se raspravljati o kauzalnosti, jer su faktori ekonomskog rasta veoma slabo proučeni. Ali korelacije su razumno jasne. Zemlje koje su se najrigoroznije pridržavale neoliberalnih principa, kao npr. u Latinskoj Americi, doživjele su oštro pogoršanje makroekonomskih pokazatelja u poređenju sa proteklim godinama. Oni koji su ignorisali te principe, kao u istočnoj Aziji (Daleki Istok), doživjeli su brz rast. Jasno je da neoliberalizam nanosi štetu demokratiji. Praktično svaka osobina neoliberalnog paketa, od privatizacije do oslobađanja finansijskih tokova, potkopava demokratiju iz jasnih i dobro poznatih razloga.
they live we sleep |
Community 
Favoured: 0
